gototopgototop
crete sitia top teft
sitia-guide text image top UK

Στη βάση του ακρωτηρίου Κάβο-Σίδερος, 10 χλμ. ανατολικά της Σητείας και 6 χλμ. από την πόλη του Παλαικάστρου βρίσκεται ένα από τα σπουδαιότερα και μεγαλύτερα μοναστήρια της Κρήτης, η Μονή Τοπλού ή όπως ονομάζεται και επίσημα «Παναγία Ακρωτηριανή». Η ονομασία Τοπλού προήλθε από τα τουρκικά, καθώς «τοπ» σημαίνει αυτός που διαθέτει κανόνι. Ονομάστηκε έτσι λοιπόν επειδή είχε κανόνι για να αντιστέκεται στους πειρατές επί τουρκοκρατίας.

Πιθανόν να ιδρύθηκε τον 16ο αιώνα γύρω από το μικρό ναό που ήταν αφιερωμένος στην Παναγία και προϋπήρχε από τον 14ο αιώνα, όπως μαρτυρούν και οι τοιχογραφίες.

Διέθετε αρκετό πλούτο και αποτέλεσε σημαντικό στήριγμα των αγώνων του έθνους καθώς συμμετείχε ενεργά τόσο στην επανάσταση του 1821 όσο και στην Εθνική αντίσταση 1940-44. Για τους παραπάνω λόγους αποτέλεσε στόχο αναρίθμητων επιδρομών των πειρατών, των ιπποτών της Μάλτας αλλά και των Τούρκων. Ως εκ τούτου υπέστη σοβαρές καταστροφές και μεγάλες λεηλασίες.

Η Μονή έχει φρουριακή μορφή και το συγκρότημά της είναι επιβλητικό. Άκμασε ιδιαίτερα τον 14ο και 15ο αιώνα όπως μαρτυρούν οι πάρα πολλές και μεγάλες λατρευτικές εικόνες που βρέθηκαν με αξιοσημείωτα τα χαρακτηριστικά της Κωνσταντινουπολίτικης ζωγραφικής. Μεγάλος ήταν και ο ρόλος των μοναχών οι οποίοι με την παιδεία τους ανέδειξαν τον πολιτισμό της Ακρωτηριανής τα αναγεννησιακά χρόνια.

Ξαφνική εισβολή επιδρομέων ευθύνεται πιθανόν για την καταστροφή της στα τέλη του 15ου αιώνα. Η ανοικοδόμηση της συνδέθηκε με τις Βενετοκρητικές οικογένειες των Μέτζων και των Κορνάρων.

Οι μεγάλες ζημιές που προκλήθηκαν από το σεισμό του 1912 στη Μονή, αποκαταστάθηκαν από τον ηγούμενο Γαβριήλ Παντόγαλλο, ο οποίος ταυτόχρονα την ανακαίνισε. Η όλη εγκατάσταση της Μονής συνδυάζει στοιχεία τόσο Βυζαντινής όσο και Δυτικής αρχιτεκτονικής.

Πλήθος θαυμαστών εικόνων φιλοτεχνήθηκαν επίσης από τον Ιωάννη Κορνάρο και τον Σταμάτιο μετά από κάλεσμα του ηγουμένου παρθένιου Καφούρου που την ανακαίνισε μερικώς.

Στο προαύλιο της υπάρχει πρόσφατο θαυμάσιο γλυπτό μνημείο του Μανόλη Τζομπανάκη.

Στις μέρες μας συνεχίζεται η προσπάθεια για αναστήλωσή της και δίπλα της έχουν δημιουργηθεί δύο αξιόλογα μουσεία. Το ένα περιέχει εικόνες και κειμήλια και το άλλο έργα χαρακτικής. Τα τελευταία χρόνια είναι το επίκεντρο βιολογικών καλλιεργειών κρασιών και ελαιολάδου, ενώ κοντά της εγκαταστάθηκε και αιολικό πάρκο.